Capability & İzinler

saQut programları varsayılan olarak reddet prensibiyle bir korumalı alanda çalıştırır. Programın dosya sistemine, ağa veya sistem çağrılarına erişimi yoktur; sen açıkça izin vermedikçe olmaz. Bu sayfa gerçek programlar yazan pratisyenler için izin modelini açıklar.

Üç capability

Capability	Bayrak	Açtıkları
Dosya sistemi	--allow fs	readFile, writeFile, readDir, exists, remove
Ağ	--allow net	HTTP istekleri, soketler (planlanan 0.9)
Sistem	--allow sys	random, randomRange, env, args, sleep, date::now()

Birden fazla capability virgülle ayrılır:

saqut run --allow fs,net prog.sqt
saqut run --allow fs --allow sys prog.sqt   // tekrarlanan bayrak da çalışır

Denetim nasıl çalışır

saQut iki katmanlı bir model (A+B) kullanır:

A Katmani: derleme zamani. Capability gerektiren bir fonksiyonu import ettiğinde (örn. readFile fs ister), derleyici eşleşen --allow bayrağının verilip verilmediğini kontrol eder. Verilmediyse program hiç çalışmadan derleme hatası alırsın.

B Katmani: calisma zamani guvencesi. A katmanı geçse bile, VM her capability-kapılı çağrıdan önce tekrar kontrol eder. Bu, caps::drop() ile program ortasında capability kaldırma gibi uç durumları yakalar. Çağrı engellenirse program yakalanabilir bir E_CAP_MISSING hatası fırlatır.

Capability sorgulama

Bir programın hangi capability’lere ihtiyaç duyduğunu çalıştırmadan derleyiciye sorabilirsin:

saqut ir --capabilities prog.sqt

Çıktı:

fs, sys

Bu, import edilen tüm fonksiyonları tarar ve bildirdikleri her capability’yi raporlar.

caps modülü

caps modülü programının kendi izinlerini çalışma zamanında denetlemesini ve yönetmesini sağlar:

import { has, drop } from caps;

if (caps::has("fs")) {
    string veri = readFile("gizli.txt");
    caps::drop("fs");     // programın geri kalanı için fs'ten vazgeç
}

• caps::has(ad) capability şu anda aktifse true döndürür
• caps::drop(ad) kalıcı olarak kaldırır; geri alma yolu yoktur

Bu, en az yetki prensibini uygulamanı sağlar: bir capability’yi yalnızca ihtiyacın olduğu sürece tutarsın.

Pratisyenler için neden önemli

• Derleme betiğin kaynak dosyaları okuyup çıktı yazabilir ama soket acamaz; --allow fs yeterlidir
• HTTP istemci programin aga ihtiyac duyar ama dosya sistemine dokunmamalidir; yalnizca --allow net ver
• Ortam değişkeni ve komut satırı argümanı okuyan bir araç yalnızca --allow sys ister

Her program tam olarak neye ihtiyacı olduğunu beyan eder. Derleyici ve çalışma zamanı bunu denetler. Gizli yetki yoktur.