FFI (Yabancı Fonksiyon Arayüzü)

saQut tasarım gereği küçük bir dildir. Şimdiye kadar yazılmış her kütüphaneyi yeniden yazmayı hedeflemez. Bunun yerine, C ve C++ koduna açılan tek ve kontrollü bir kapı sunar: FFI (Foreign Function Interface).

FFI ne işe yarar

FFI, saQut içinden C veya C++ ile yazılmış fonksiyonları çağırmanı sağlar. Bu host fonksiyonlar derleyicinin içinde özel bir dosyada bildirilir ve sayısal kimlikle dağıtılır. Standart kütüphaneyi (fs, math, sys, date) kullanmak için C kodu yazman gerekmez; bu senin için zaten yapılmıştır.

FFI’yı doğrudan şu durumlarda kullanırsın:

• saQut’a kendi host fonksiyonunu eklerken
• saQut’u daha büyük bir C++ uygulamasına betik motoru olarak gömerken

Nasıl çalışır

Host fonksiyonlar derleyicinin gömülü root.sqt dosyasında ffi anahtar kelimesiyle bildirilir:

ffi double sqrt(double x) : MATH_SQRT from math;
ffi byte[] readFile(string path, int? seek, int? size) : FS_READ_FILE from fs;

Her bildirim üç şeyi belirtir: imza (tip denetleyicinin kullandığı tipler), sembolik host kimliği (C++ tarafındaki gerçeklemeye eşlenir) ve modül (adı kapsama hangi import’un getirdiği).

Bu bildirimler derleyicinin C++ kaynağının içinde gizli değildir. src/internal/ffi.sqt dosyasında dururlar; bu gerçek bir saQut dosyasıdır ve derleme sırasında binary’ye gömülür. Yani editörde sözdizimi vurgulamasıyla açılır, dil sunucusu da görür. Derleyicinin sağladığı bütün host fonksiyonlarını tam imzalarıyla görmenin yetkili yolu o dosyayı okumaktır.

Sen şunu yazdığında:

import { sqrt } from math;

int main() {
    print(sqrt(81));   // 9.0
    return 0;
}

• Import kapısı math’i gömülü modüle çözer
• sqrt çağrısı IR’de CALLHOST MATH_SQRT komutuna dönüşür
• VM HostFnId enum’u üzerinden C++ fonksiyonuna O(1) dağıtım yapar
• Sonuç saQut değeri olarak geri itilir

String eşleştirme yok. Çalışma zamanı yansıması yok. Tek bir sayısal dağıtım.

Capability kapısı yok

Önceki sürümlerde host fonksiyonları bir capability sisteminin arkasındaydı: bildirim requires fs yan tümcesi taşır, programı çalıştırmak da eşleşen bir --allow bayrağı gerektirirdi. Bu sistem 0.9.4’te kaldırıldı (ADR-043). Host çağrıları varsayılan olarak açıktır, requires yan tümcesi yoktur ve --allow diye bir bayrak bulunmaz.

Host fonksiyonunu hâlâ kapı arkasında tutan şey import’tur: içe aktarmadığınız bir ad kapsamda değildir, dolayısıyla bir dosyanın erişebileceği dış fonksiyonlar kümesi o dosyanın en üstünde görünür.

print() de bir FFI’dır

Hello World’den beri kullandığın print() fonksiyonu da bir host fonksiyondur. Her zaman kullanılabilir olmasının nedeni, import gerektirmeyen core modülüne ait olmasıdır.

Kendi host fonksiyonunu yazmak

Bu ileri seviye bir konudur. Kısaca: gömülü root’a ffi bildirimi ekle, C++ gövdesini host_functions.hpp içinde gerçekle, yeni bir HostFnId ata ve saQut’u yeniden derle. Adım adım talimatlar için katkı rehberine bak.

FFI vs. standart kütüphane

Ne	Mekanizma	Import gerekir
s.upper(), dizi.push()	UFCS yerleşik	Hayır
readFile(), sqrt()	FFI (stdlib)	Evet
print()	FFI (core)	Hayır

Standart kütüphane, derleyiciyle birlikte gelen bir FFI bildirimleri kümesidir. import { readFile } from fs yazarken FFI mekanizmasını görmezsin çünkü bağlantılar zaten yapılmıştır. Ama ihtiyacın olursa genişletmen için dikiş yeri oradadır.