saQut Nedir

saQut, derleyicisi cam kutu gibi açık bir programlama dilidir. Çoğu derleyici kaynak kodu alır, çalıştırılabilir dosya verir; arada ne olduğunu göstermez. saQut ise aradaki her adımı ayrı bir komutla önüne serer: token’lar, AST (soyut söz dizimi ağacı), sembol tablosu, ara kod (IR).

Aynı çıktı iki kitleye hizmet eder: kod yazmayı ilk kez öğrenen biri ve bir derleyicinin içeride nasıl çalıştığını okuyan bir geliştirici.

saQut ne değildir

saQut genel amaçlı bir dil olarak C, Go veya Rust ile rekabet etmek için tasarlanmadı ve büyük üretim sistemleri için tasarlanmadı. Amacı, bir programlama dilinin kaynak koddan çalıştırmaya kadar geçtiği her adımı görünür kılmaktır. Dil yüzeyi küçük ve sadedir; bu, tek bir kavramı öğrenirken akılda tutulması gereken istisna sayısını düşük tutar.

Kimler için

Bu site üç farklı yol sunar. Kendine en uygun olandan başla.

1. Programlamaya yeni başlıyorum

Hiç kod yazmadıysan veya başka bir dilde temel bilgin varsa, Başlangıç bölümü tam sana göre. Adım adım ilerleyen bir sırayla:

Değişkenler, veri tipleri, operatörler
if/else, döngüler, fonksiyonlar
Diziler, metinler, struct (yapılar)

Her konu küçük örneklerle anlatılır. Bir sonraki konuya geçmeden önce gördüğün her şeyi saqut run ile hemen çalıştırabilirsin.

Başlangıç yolunu takip et →

2. Dili kullanarak program yazacağım

Programlama biliyorsun; saQut’un araçlarını ve kütüphanelerini öğrenmek istiyorsun. Bu yol sana:

Yerleşik fonksiyonlar (string, dizi, struct metodları)
Modül sistemi (import / export)
Hata yakalama (try / catch / throw)
Derleyici araçları (saqut ast, saqut tokens, saqut ir)
FFI (yabancı fonksiyon arayüzü): standart kütüphaneyi (fs, sys, math, date) programına açan küratörlü host-fonksiyon seam’i

konularında rehberlik eder. Ayrıca editörüne nasıl söz dizimi vurgulama ekleyeceğini de anlatırız.

Yerleşik fonksiyonlarla başla →

3. Derleyicinin iç işleyişini merak ediyorum

Bu dil senin için bir araçtan çok, incelemek istediğin bir sistem. O zaman doğrudan perde arkasına geç:

Derleyici araçları: tokens, ast, symbols, ir komutlarının her biri ne üretir, nasıl yorumlanır
Optimizasyon: sabit katlama, ölü kod eleme, IR seviyesinde neler değişir
Çöp toplama (GC): mark-sweep algoritması, bellek modeli
Sanal makine (VM): bytecode komut seti, deterministik çalışma
MIR JIT ve gömülü AOT: ikinci çalıştırma yolu (MIR tabanlı). Deneysel bir JIT --jit ile hâlihazırda çalışıyor; gömülü AOT planlanmaktadır

Bu bölümler dilin kendisinden çok derleyicinin nasıl çalıştığını anlatır.

Derleyici araçlarını incele →

Dilin kısa bir özeti

// Basit bir fonksiyon
int kare(int x) {
    return x * x;
}

// Diziler ve donguler
int toplam(int[] sayilar) {
    int sonuc = 0;
    for (int i = 0; i < sayilar.length; i = i + 1) {
        sonuc = sonuc + sayilar[i];
    }
    return sonuc;
}

int main() {
    print(kare(5));              // 25
    print(toplam([1, 2, 3]));   // 6
    return 0;
}

int, float, bool, byte, string temel tipler
struct ile kendi veri yapılarını oluşturabilirsin
Diziler (int[]) ve metinler (string) referans ile taşınır
Pointer (&, *) yok; T? ile isteğe bağlı null yapabilirsin
Sınıf (class), kalıtım, jenerik, otomatik tip çıkarımı yok
import / export ile modüllere bölebilirsin

Ne zaman saQut, ne zaman başka bir dil

Durum	Tavsiye
Programlamayı yeni öğreniyorum, derleyici kavramlarını da anlamak istiyorum	saQut
Hızlıca bir betik yazıp işimi görmek istiyorum	Python, Node.js
Bir web sunucusu veya API yazacağım	Go, Rust, C#
Gömülü sistem veya işletim sistemi geliştireceğim	C, Rust
Bir derleyicinin içinde neler döndüğünü adım adım görmek istiyorum	saQut
Büyük ölçekli, ekip halinde geliştirilen bir proje	Git destekli herhangi bir ana dil

saQut öğrenmek, öğretmek ve derleyiciyi sorgulamak için tasarlandı. Üretim sistemleri için değil.

Hazırsan Hızlı Başlangıç ile devam et.